boon.

* supreme, superior, [most] excellent, eminent, outstanding, foremost, precious, finest, best, highest, sublime. [h]: (in names and titles) at the end

Hopkins' Translations: supreme. best; superior
Others' Translations: {C}foremost; very fine; beginning; highest; boon; choicest; foremost; high; highest; unsurpassed; utmost; finest; very fine; others; (the) other; another; foreign; beyond; further; utmost; outshines them all; highly; exceedingly; completely; foremost; most; furthest; deepest; most excellent; highest (development); a person of authority
Sanskrit: {C,MSA}uttama; {C,MSA,MV}agra; {MV}agratā; {C,MSA}vara; {C}ukṛṣṭa (=utkṛṣṭa); {MSA}utkarṣa; {MV}utkṛṣṭa(tā); {C}para; {C,MSA}parama; {C,MSA}śreṣṭha; {MSA}uttara; {MSA}tuṣṭatā; {MSA}mahat

excellent, climax, supreme

1) supreme, superior, most excellent, eminent, sublime; outstanding, foremost, excellent, most sublime, precious, finest, best, superior, highest, the best; exceptional. 2) honorific [used after proper names and titles]

better ལས་མཆོག་ better than

[852] 1. རབ་བམ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ། ... མཆོག་དམན། ... ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་... མཁས་པའི་མཆོག་... མི་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་... དགེ་རྒན་མཆོག་... ལྷ་རྗེ་མཆོག་... རོ་མཆོག་... གྲོགས་མཆོག་... དཀོན་མཆོག་... གནས་མཆོག་... རྟ་མཆོག་... སྨན་མཆོག་... མཆོག་དམན་བར་གསུམ། ... མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེས་བུ་དང། ཁྱུ་མཆོག་གོང་མ། གོང་མའི་གོང་མ། གྱ་ནོམ་པ། གླང་པོ། ཅང་ཤེས་པ། ཆེ་ཤོས། ཆེན་པོ། ཆེས་ཆེ་བ། མཆོག་གི་མཆོག་སྟག་དང་སེང་གེ། དང་པོ། པད་མ་དཀར། དཔའ་བོ། དཔོན། ཕུད་དུ་བཀུར། ཕུལ་བྱུང། བླ་ན་མེད་པ། བླ་མའི་བླ། གཙོ་བོ། རྩེ་མོ། རྩེ་མོར་འགྲོ། ཡ་རབས། རབ། ལེགས་གནས། ལེགས་པ། ཤིན་ཏུ་མཆོག་བཅས་སོ། 2. ཡི་གེ་འདིའི་མཐར་ཏུ་ཞེས་སྦྱར་ན་ཚིག་གི་རྒྱན་དུ་འགྲོ་བའི་རབ་ཏུ་ཤིན་ཏུ་སོགས་ཀྱི་དོན་མཚོན་པར་བྱེད། ... ཏུ་... མཆོག་ཏུ་མི་གཙང་བ། ... མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། ... མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ། ... མཆོག་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ... མཆོག་ཏུ་མཛེས་པ། ... མཆོག་ཏུ་ཡིད་གཅུགས་པ། ... མཆོག་ཏུ་ཡིད་བརྟན་པར་གྱུར་པའི་གྲོགས་པོ། ... རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཁྲི་གཡུ་བྱུར་མུ་ཏིག་སོགས་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་བརྒྱན་པ། ...

(１) རབ་བམ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ། མཆོག་དམན། ཚོགས་ཀྱི་མཆོག མཁས་པའི་མཆོག མི་རྣམས་ཀྱི་མཆོག དགེ་རྒན་མཆོག ལྷ་རྗེ་མཆོག རོ་མཆོག གྲོགས་མཆོག དཀོན་མཆོག གནས་མཆོག རྟ་མཆོག སྨན་མཆོག མཆོག་དམན་བར་གསུམ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་སྐྱེས་བུ་དང་། ཁྱུ་མཆོག གོང་མ། གོང་མའི་གོང་མ། གྱ་ནོམ་པ། གླང་པོ། ཅང་ཤེས་པ། ཆེ་ཤོས། ཆེན་པོ། ཆེས་ཆེ་བ། མཆོག་གི་མཆོག སྟག་དང་སེང་གེ། དང་པོ། པད་མ་དཀར། དཔའ་བོ། དཔོན། ཕུད་དུ་བཀུར། ཕུལ་བྱུང་། བླ་ན་མེད་པ། བླ་མའི་བླ། གཙོ་བོ། རྩེ་མོ། རྩེ་མོར་འགྲོ། ཡ་རབས། རབ། ལེགས་གནས། ལེགས་པ། ཤིན་ཏུ་མཆོག་བཅས་སོ། ། (2) ཡི་གེ་འདིའི་མཐར་དུ་ཞེས་སྦྱར་ན་ཚིག་གི་རྒྱན་དུ་འགྲོ་བའི་རབ་ཏུ་ཤིན་ཏུ་སོགས་ཀྱི་དོན་མཚོན་པར་བྱེད། མཆོག་ཏུ་མི་གཙང་བ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ། མཆོག་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། མཆོག་ཏུ་མཛེས་པ། མཆོག་ཏུ་ཡིད་གཅུགས་པ། མཆོག་ཏུ་ཡིད་བརྟན་པར་གྱུར་པའི་གྲོགས་པོ། རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཁྲི་གཡུ་བྱུར་མུ་ཏིག་སོགས་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་བརྒྱན་པ།

བཟང་ངན་འབྲིང་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་བཟང་བོའི་གྲས་ཏེ། རྟ་མཆོག སྨན་མཆོག མི་མཆོག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

vi. 1. = རབ uttamam — ཐ་དང་འབྲིང་དང་མཆོག་ཆོས་ཉིད nikṛṣṭamadhyottamadharmatā sū.a.143kha/21; སྐྱེས་བུ་མཆོག uttamapuruṣaḥ ma.vyu.4736 2. = ཁྱད་འཕགས uttamam — སྐྱེས་བུ་མཆོག puruṣottamaḥ a.ka.48.73; param — འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་བསོད་ནམས་རྟེན་གྱི་མཆོག lokasya puṇyāni parā pratiṣṭhā jā.mā.52/31; paramam — ཉེར་ཞི་མཆོག་ལ་གནས paramopaśamasthaḥ śa.bu.62; མཆོག་ཏུ་མི་སྡུག་པ paramabībhatsaḥ a.śa.134kha/124; agram — tasmādagre yāne ihāgraśaraṇārthaḥ sū.a.134kha/9; མཆོག་ཏུ་ལྟ་བ agradṛṣṭiḥ abhi.sphu.104ka/786; མཆོག་ཏུ་གདགས་པ agraprajñaptiḥ a.śa.27kha/24; agryam — bhagavān sarvasattvānāmagryaḥ a.śa.27kha/23; agraṇīḥ — ཤེས་རབ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག prajñāvatāmagraṇīḥ a.ka.18.25; varam — རྒྱན་མཆོག alaṅkāravaraḥ bo.a.2.13; varyam — མི་མཆོག manuṣyavaryaḥ jā.mā.296/172; śreṣṭham — བྱང་ཆུབ་མཆོག bodhiḥ śreṣṭhā sū.a.267kha/164; pravaram — pravaro'hamitaḥ vi.va.126kha/1. 16; utkṛṣṭam — hīnotkṛṣṭeṣu dharmeṣu bo.a.5.89; variṣṭham — buddhayānam…variṣṭham sa.pu.36kha/63; viśiṣṭam — viśiṣṭaṃ prāmodyam sū.a.130ka/2; udagram — udagrā sāmagrī a.ka.53.16; samudagram — རིགས་མཆོག samudagragotram sū.a.139ka/14; praṣṭham ma.vyu.2534; preṣṭham — རབ་གནས་ཡོངས་སུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག preṣṭhaḥ pratiṣṭhāpariniṣṭhitānāṃ a.ka.93.70; śreyaḥ — མཆོག་གི་ལམ་ནི་ཐོབ་པར་གྱུར śreyaḥ panthānamāptavān a.ka.21.36; vidagdham — མཆོག་གི་བློ vidagdhadhīḥ a.ka.8.68; sāram — sarvaṃ vibhavasāramantardhāpayāmāsa jā.mā.43/25; tāram — དོ་ཤལ་མཆོག tārahāraḥ a.ka.50.76; uru — guṇairuruṃ taṃ sa ruruṃ dadarśa jā.mā.306/178; bhavyam — bhavyamūrttiḥ a.ka.59.10; ātyantikam — nātyantike'pyātmasukhe jā.mā.10/5; ādyam — སྨན་གྱི་མཆོག ādyamauṣadham a.ka.50.40 3. = དམ་པ sat — སྐྱེ་བོ་མཆོག sajjanaḥ jā.mā.353/207; ཡོན་ཏན་མཆོག sadguṇaḥ a.ka.59.40; འབྲས་བུ…མཆོག་གམ་མཆོག་མིན phalaṃ sadasadvā kā.ā.2.345; śiṣṭaḥ — མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བསྟན śiṣṭānuśiṣṭānām kā.ā.1.3; sattamam — མཆོག་སྟེ་ཆེས་བཟང་བ sattamaḥ śobhanatamaḥ ta.pa.315ka/1096; 4. = ལྷའི divyam — མཆོག་གི་ཕྱག་རྒྱ divyamudrā vi.pra.165ka/3.139; མཆོག་གི་དབང་པོ divyendriyam vi.pra.229kha/2.23; མཆོག་གི་དྲི divyagandhaḥ vi.pra.163ka/3.129; སྐྱེ་ཚལ་མཆོག divyodyānam a.ka.14.105; སྨན་མཆོག divyauṣadhiḥ a.ka.32.19 5. = སྐལ་བཟང dhanyaḥ — mukhapadmād bhagavato dhanyaḥ prāpnoti vāṅmadhu a.ka.7.33;

saṃ. 1. prakarṣaḥ, kāṣṭhā — vṛddhiprakarṣo hi vṛddhikāṣṭhā abhi.bhā.60kha/1106; མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ prakarṣagatam abhi.sphu.184ka/940; utkarṣaḥ — pūrvottaraviśrayataḥ…hīnotkarṣasthānāt sū.a.198ka/99 2. varaḥ, abhīpsite — vṛṇīṣva kulaputra varam

kiyadrūpaṃ te varaṃ dāsyāmi a.sā.438ka/247; མཆོག་སྦྱིན་པ varapradānam jā.mā.66/38; མཆོག་སྟེར་བ varadaḥ vi.pra.64kha/4.113; མཆོག་སྦྱིན་གྱི་ཕྱག་རྒྱ varadamudrā vi.pra.173kha/3.171 3. agratvam — śubhasya tannimittatvātgotrāgratvaṃ vidhīyate sū.a.137ka/11;

pā. param, vaiśeṣikadarśane sāmānyabhedaḥ — sāmānyaṃ dvividham, paramaparaṃ ca

paraṃ sattākhyam ta.pa.290ka/292;

avya. 1. su — མཆོག་གི་ཡུམ sumātā vi.pra.162kha/3.127; སློབ་མ་མཆོག suśiṣyaḥ jā.mā.353/207; sam — མཆོག་ཏུ་བཞེད་པ samīhitam a.ka.35.19; parā — མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ parāmarśaḥ abhi.bhā.228ka/765; pra — མཆོག་སེམས pracetāḥ a.ko.1.1.62; མཆོག་དགའ prāmodyam bo.bhū.169ka/223; pari — མཆོག་ཏུ་བསྐུལ་བ paripreraṇam a.ka.40.27; adhi — མཆོག་གི་རྒྱལ་པོ adhirājaḥ vi.pra. 129kha/1, pṛ.28; ati — མཆོག་བྱམས ativatsalā sū.a.189ka/86 2. varam — སློང་བ་ཉིད་བས་ཤི་བ་མཆོག arthitvānmaraṇaṃ varam a.ka.48.51;

u.pa. ṛṣabhaḥ — མི་མཆོག nararṣabhaḥ jā.mā.306/178;

tamap-pratyayatvena prayogaḥ — འདོད་པའི་མཆོག samīhitatamam a.ka.48.43;

dra. མཆོག་ཏུ།

(རྒྱན་ཚིག) བཟང་ངན་འབྲིང་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་བཟང་བོའི་གྲས་ཏེ།