1) from infancy to youth [syn: thor bu, lang tsho]; 2) (met) Mars; 2) new, youthful)

fresh (flower) youth

Hopkins' Translations: young
Others' Translations: {C}royal prince
Sanskrit: {C,MSA}kumāra

youth, young

fresh [flower]. youth

youthful; youthfulness, youth

a youth

Son, Junior

youthful(ness)

[2432] 1.1༽ ... བྱིས་པའི་ན་ཚོད་ཡོལ་ནས་དར་མར་མ་སླེབས་བར་གྱི་ལོ་ཆུང་ཕོ་མོ་རྣམས། ... རིག་པ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་བསླབ། ... མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཐོར་བུ་དང། ལང་ཚོ་ཅན་ནོ། 2༽ ༼མངོན༽ མིག་དམར། ... 2. གསར་པ། ... རྩྭ་གཞོན་ནུ། ... ཤིང་གཞོན་ནུ། ... ཟླ་བ་གཞོན་ནུ། ... ཉི་མ་གཞོན་ནུ། ... གཞོན་ནུའི་དཔལ་ཡོན། ...

(1)བྱིས་པའི་ན་ཚོད་ཡོལ་ནས་དར་མར་མ་སླེབས་བར་གྱི་ལོ་ཆུང་ཕོ་མོ་རྣམས། རིག་པ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་བསླབ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཐོར་བུ་དང་། ལང་ཚོ་ཅན། (2) 〔མངོན〕མིག་དམར། (3)གསར་པ། རྩྭ་གཞོན་ནུ། ཤིང་གཞོན་ནུ། ཟླ་བ་གཞོན་ནུ། ཉི་མ་གཞོན་ནུ། གཞོན་ནུའི་དཔལ་ཡོན།

ལོ་བཅོ་ལྔ་ཡན་དང་ཉི་ཤུའི་མན་གྱི་ན་ཚོད་ཅན་གྱི་མི་སྟེ། བྱིས་པ་གཞོན་ནུ། གཞོན་ནུ་མ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།

saṃ. 1. kumāraḥ

i. dārakaḥ — དེ་ནས་ཉིན་མོའི་དུས་སུ་གཞོན་ནུ་དང་གཞོན་ནུ་མ་བཅུ་ལ་འོ་ཐུག་ལ་སོགས་པ་མངར་བའི་ཟས་ཀྱིས་སྟོན་མོ་བྱས་ཏེ་ཡོན་ཕུལ་ནས་གཤེགས་སུ་གསོལ་བར་བྱའོ༎ tato divākāle kumārakumārikāṇāṃ daśakaṃ pāyasādimadhurāhāreṇa bhojayitvā dakṣiṇāṃ dattvā visarjayet vi.pra.161kha/3. 126; ཤཱཀྱ་གཞོན་ནུ་ལྔ་བརྒྱ śākyakumāraśatāni la. vi.74kha/101; དྲང་སྲོང་གཞོན་ནུ ṛṣikumāraḥ a.śa.202ka/186; ཀླུ་གཞོན་ནུ་སྐྱེས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་ཞིག anyatamaśca acirajātako nāgakumāraḥ vi.va. 117kha/2.97; མངལ་ན་གནས་པ་དང་བྱིས་པ་དང་གཞོན་ནུ་དང་ལང་ཚོ་དང་དར་ལ་བབ་པ་དང་རྒན་པོའི་གནས་སྐབས་དག་ན garbhabālakumārayuvamadhyamavṛddhāvasthāsu sū.vyā.233kha/145; kumārakaḥ — དེའི་ཚེ་གཞོན་ནུ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ནས་ཉི་ཤུ་ལོན་པའི་སྐྱེད་དང་ལྡན་པ་དག་གྲོང་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་ནས་བསྡུས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དེར་བཙུད་དོ༎ tena ca punaḥ samayena viṃśavarṣāḥ samānāḥ ṣoḍaśavarṣātikrāntāḥ kumārakāḥ sarvanagarebhyaḥ samudānīya tatra ca nagare praveśitā abhūvan rā.pa.246kha/145; དྲི་ཟའི་གཞོན་ནུ་ཡིད་གཅུགས་དག་གི་ས། /གུས་ལྡན་གཉེན་བཟང་གིས་ནི་དེ་ལ་སྨྲས༎ uvāca gandharvakumārakastaṃ viśrambhabhūmiḥ praṇayī subandhuḥ

a.ka.299kha/108.74; གང་དག་དེར་འོང་བ་གྲོང་གི་གཞོན་ནུའམ…ཕྱུགས་རྫིའམ་རྩྭ་ཐུན་ནམ ye ca tatrāgaman grāmakumārakā vā…paśupālakā vā tṛṇahārikā vā la. vi.127ka/187; dārakaḥ — བཙུན་མོ་མ་དྲི་ལྷན་གཅིག་དེས། /གཞོན་ནུ་དྲིས (དྲ་ལྡན )ལྡན་ཞེས་པ་དང་། /དེ་བཞིན་ཀར-ཨི་ཥྞ་ཞེས་པ་ཡི། /བུ་མོ་ཁྱེར་ནས་ནགས་སུ་སོང་༎ mādrīdayitayā sārdhaṃ jālinaṃ nāma dārakam

kṛṣṇābhidhāṃ tathā kanyāmādāya sa yayau vanam

a.ka.205kha/23.28; daharaḥ — གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གཞོན་ནུའི་དཔེའི་མདོ་སྡེས་བཏུལ་བ yadā ca bhagavatā rājā prasenajid daharopamena sūtreṇa vinītaḥ vi.va.127kha/2.104; śiśuḥ — དེ་ཚེ་གཞོན་ནུ་དེ། /ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་པར་གྱུར༎ śākyamunirnāmā'bhūtsa tadā śiśuḥ a.ka.211ka/24.38; དགེ་སློང་གིས་བུད་མེད་གཞོན་ནུ་མདོག་མཛེས་པ་ཆགས་པར་འོས་པ་ཞིག་མཐོང་ནས bhikṣuṇā anyatamānyatamaṃ śiśumudāravarṇaṃ rañjanīyaṃ mātṛgrāmaṃ dṛṣṭvā vi.va.246ka/2.147; vatsaḥ — གཞོན་ནུ་དཔལ་འབྱུང vatsaśrīsambhavaḥ ma.vyu.3401 (58kha)

ii. rājakumāraḥ — གཞོན་ནུ་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ sarvārthasiddhaḥ kumāraḥ la.vi.58ka/75; རྒྱལ་ཚབ་དབང་ནི་བསྐུར་འོས་པ། /གཞོན་ནུ་ཀཱ་ཤི་མཛེས་པ་ཡིས༎ yauvarājyabharaikārhaḥ kumāraḥ kāśisundaraḥ

a.ka.247ka/29.4; རྒྱལ་བུ་གཞོན་ནུ rājakumāraḥ ga.vyū.232kha/310

iii. = རྒྱལ་ཚབ yuvarājaḥ — རྒྱལ་ཚབ་གཞོན་ནུ་ཉིད་ལ་ནི༎ yuvarājastu kumāraḥ a. ko.143ka/1.8.12 ; kutsitaṃ mārayatīti kumāraḥ

mṛṅ prāṇatyāge…kumārayatīti vā kumāraḥ

kumāra krīḍāyām a.vi.1.8.12 2. yuvā — ཡང་ནི་ལྷ་ཡི་གཞལ་ཡས་ཁང་། /ལྷ་མོ་དེ་དང་གཞོན་ནུ་དེའང་། /མ་ཟད་ལུས་ཅན་ལྷ་ཡི་ནི། /རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་༎ prādurāsan punardivyavimānaṃ sā ca kāminī

yuvā sa cādbhutatanurdivyābharaṇabhūṣitaḥ

a.ka.170ka/19.74;

ཀཱ་ཤིའི་གྲོང་དུ་དབུལ་པོ་གཞོན་ནུ་ཡིས། /སྨད་འཚོང་བཟང་མོ་ཞེས་པ་སྔོན་མཐོང་གྱུར། /མཛེས་པས་དེ་ཚེ་དེ་ཡི་ག.ཡོག་རྣམས་བྱས༎ purā yuvā kāśipure vilokya bhadrābhidhānāṃ gaṇikāṃ daridraḥ

sevāṃ vyadhāt sundarakastadā'syai a.ka.200kha/22.80 3. kaumāram, avasthābhedaḥ — མངལ་དང་བྱིས་པ་དང་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཏེ garbhabālakaumārādikā daśāvasthāḥ vi.pra.223kha/2.4 4. śāvaḥ — རི་དྭགས་གཞོན་ནུའི་མིག་ཅན་མ། /བདག་གི་ཡིད་ལ་བརྗེད་པ་མེད༎ mṛgaśāvākṣīṃ na vismarati me manaḥ a.ka.103ka/10.41 5. kalikā, atyantāvikasitapuṣpam — འགྱུར་དང་སྦལ་མིག་མ་ནིང་ངོ། /གཞོན་ནུ་དང་ནི་གསར་བུ་ཕོ༎ kṣārako jālakaṃ klībe kalikā korakaḥ pumān

a.ko.155ka/2.4.16; kalyate prasūnamiti śabdyate kalikā

kala śabdasaṃkhyānayoḥ a.vi.2.4. 16;

nā. kumāraḥ 1. śrāvakācāryaḥ — ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ… འདི་ལྟ་སྟེ། འོད་སྲུང་ཆེན་པོའི་བུ་དང…གཞོན་ནུ་དང mahāśrāvakasaṅghena…tadyathā—mahākāśyapaḥ…kumāraḥ ma.mū.99kha/9 2. = གདོང་དྲུག kārtikeyaḥ — རྒྱལ་བས་པོ་ལོ་མ་བཞིན་དང་། /གཞོན་ནུས་རི་ཡི་སྲས་མོ་བཞིན། /མཆོད་པར་འོས་པར་སྐྱེས་པ་ཡི། /གཞོན་ནུ་དེ་ཡིས་ཡུམ་ཡང་མཛེས༎ paulomīva jayantena jananī pūjyajanmanā

babhau tena kumāreṇa kumāreṇeva pārvatī

a.ka.22ka/3.31 3. nṛpaḥ — སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། /འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། /དཔེར་ན་མ་ཁོལ་ཞེས་བྱ་དང་།…གཞོན་ནུ་ཞེས bhaviṣyanti na sandeho yatayo rājyavṛttinaḥ

tadyathā mātṛcīnā (?ceṭā)khyaḥ…kumārākhyaḥ ma.mū.325kha/510 4. mahāgrahaḥ — འདི་ལྟ་སྟེ། ཉི་མ་དང… གཞོན་ནུ་དང…གཟུགས་ངན་ཏེ། གཟའ་ཆེན་པོ་དེ་དག tadyathā—ādityaḥ…kumāraḥ…virūpaśceti

ityete mahāgrahāḥ ma.mū. 104kha/13;

vi. 1. bālaḥ — བུ་གཞོན་པ་ལ་ཕ་བཞིན་དུ། /སེམས་ཅན་མི་འཚེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད༎ pitā yathā sute bāle sattvāheṭhe prapadyate

sū.a.189kha/87; འཁྲི་ཤིང་གཞོན་ནུ bālalatā a.ka.34ka/3.169; པད་རྩ་གཞོན་ནུ bālamṛṇālikā a.ka.299kha/108.71; རླུང་གཞོན bālānilaḥ a.ka.96ka/64.104; taruṇaḥ — དེ་ནས་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ལྟོ་འདུན་ཅན་དེས་ངག་གི་ལས་རྩུབ་པོ་སྨྲས tatastena taruṇabhikṣuṇā āhāragṛdhreṇa kharaṃ vākkarma niścāritam a.śa.260ka/238; རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། བ་བེའུ་གཞོན་ནུ་ཡོད་པ་བེའུ་མི་གཏོང་བ tadyathāpi nāma subhūte taruṇavatsā gaurnotsṛjati vatsam a.sā.252ka/142; བཙུན་པ་བ་རྣམས་ཀྱང་གཞོན་ལ། བེའུ་རྣམས་ཀྱང་ཚར་ལགས་ཏེ། སོ་སོའི་གནག་ར་འཚལ་བས bhadanta gāvastaruṇavatsā jñāsyanti svakasvakāni gokulāni vi.va.148ka/1.36; དེ་གཞོན་ནུའི་ཚེ་ནས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ལས tasya taruṇāvasthāyāṃ pravrajyācittamutpannam a.śa.221kha/205; པད་མ་གཞོན་ནུ taruṇapaṅkajam bo.a.25kha/8. 57; ཤིང་གི་ལོ་མ་གཞོན་ནུ་དག taruṇāni taruparṇāni jā.mā.32ka/37; yuvā — ལྷ་ཁྱོད་ཀྱང་དར་ནི་མ་ཡོལ་ཏེ། གཞོན་པ tvaṃ ca deva yuvā anabhikrāntayauvanaḥ la.vi. 105kha/153; vayasthaḥ — གཞོན་ནུ་ན་ཆུང་ཤར་བ་དང་༎ vayasthastaruṇo yuvā a.ko.172kha/2.6.42; ṣoḍaśavarṣādhike vayasi tiṣṭhatīti vayasthaḥ a.vi.2.6.42; navaḥ — མི་གཞན་ཞིག་བཙས་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལོན་པ་གཞོན་ནུ་ཐོར་བུ་ལང་ཚོ་སྐྲ་ནག་པོ kaścideva puruṣo navo daharaḥ śiśuḥ kṛṣṇakeśaḥ … pañcaviṃśativarṣo jātyā bhavet sa.pu.116kha/186; མིག… པད་མ་གཞོན་ནུ་འདྲ་བ navakamalasadṛśanayanām vi.va.209ka/1.83; kanīyān — དེ་སྲས་ཐུ་བོ་ཟས་གཙང་སྟེ། /གཞན་ནི་ཟས་དཀར་དེ་ཡི་ནི། /རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་དྲེ་བོ་ཟས། /བདུད་རྩི་ཟས་ནི་གཞོན་ནུའོ༎ jyeṣṭhaḥ śuddhodanastasya sutaḥ śuklodanaḥ paraḥ

droṇodanastadanujaḥ kanīyānamṛtodanaḥ

a.ka.234ka/26.22; kaniṣṭhaḥ — གང་གི་ཚེ་རྡོ་རྗེའི་སྤུན་རྒན་པོའམ་གཞོན་ནུ་བསླབ་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཁྲོ་བར་བྱེད་ནའོ༎ yadā jyeṣṭhe vā kaniṣṭhe vā vajrabhrātari śikṣyamāṇe prakopaṃ karoti vi.pra.154ka/3.102 2. = གསར་པ nūtanaḥ — གསར་པ་སོ་མ་ཐོག་མ་དང་། /ཡག་མ་གཞོན་ནུ་གསར་པ་འོ༎ pratyagro'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ

a.ko.211kha/3.1.77; navaśabdasya nū ityādeśe nūtnaḥ

tanappratyaye nūtanaḥ a.vi.3.1.77 3. = གཞོན་ནུའི kaumāram — ནོར་འཛིན་གསལ་བས་ཀུ་བེ་ར། /སྟོབས་དང་ལྡན་པས་གཞོན་ནུ་སྟེ། /ཁྱུ་མཆོག་ལྡན་པས་དབང་ཕྱུག་དང་། /དཔལ་དང་འགྲོགས་པས་ཁྱབ་འཇུག་དང་༎ kauberaṃ dhanadavyaktyā kaumāraṃ śaktimattayā

aiśvaraṃ vṛṣasaṃyogādvaiṣṇavaṃ śrīsamāgamāt

a.ka.41kha/4.59.

1. བྱིས་པའི་ན་ཚོད་ཡོལ་ནས་དར་མར་མ་སླེབས་བར་གྱི་ལོ་ཆུང་ཕོ་མོ་རྣམས་ཏེ།

2.(མངོན་བརྗོད།) མིག་དམར།

3.གསར་པའི་དོན་ཏེ།